โคมไฟไฮเบย์ LED เพดานสูง 8 เมตร ใช้กี่วัตต์ กี่ตัว ติดห่างกันเท่าไร

คำถามแรกที่ลูกค้าโรงงานถามเราเกือบทุกราย คือ “เพดานสูง 8 เมตร ต้องใช้โคมไฟไฮเบย์ LED กี่วัตต์”
คำตอบตรงๆ คือ วัตต์ไม่ใช่คำตอบ เพราะโคมไฮเบย์ 200 วัตต์สองยี่ห้อให้แสงต่างกันได้ถึง 30% —
หน้านี้คำนวณให้ดูทีละขั้นว่า โรงงานของคุณต้องใช้โคมไฟไฮเบย์ LED กี่ตัว วางห่างกันกี่เมตร
และทำไม 150W กับ 200W ถึงให้ผลต่างกัน

สิ่งที่ต้องรู้จริงๆ มี 3 อย่าง คือ งานในโรงงานคุณต้องการกี่ลักซ์ ·
โคมที่จะใช้ให้กี่ลูเมน · และ พื้นที่กี่ตารางเมตร

โคมไฟไฮเบย์ LED โรงงาน ต้องได้กี่ลักซ์ตามกฎหมายไทย

ก่อนคำนวณต้องรู้เป้าก่อน และเป้าไม่ใช่ความรู้สึกว่า “สว่างพอ” แต่เป็นตัวเลขที่กฎหมายกำหนด
อ้างอิงจาก ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง มาตรฐานความเข้มของแสงสว่าง
(ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนพิเศษ 39 ง · 21 กุมภาพันธ์ 2561) ซึ่งออกตามกฎกระทรวงฯ พ.ศ. 2559

ค่าตามพื้นที่ — ต้องผ่านทั้งค่าเฉลี่ยและจุดที่ต่ำที่สุด ไม่ใช่ผ่านแค่ค่าเฉลี่ย

บริเวณ	ค่าเฉลี่ย (ลักซ์)	จุดต่ำสุด (ลักซ์)
บริเวณกระบวนการผลิต · ที่ทำงานกับเครื่องจักร · เตรียมการผลิต · บรรจุภัณฑ์	300	150
คลังสินค้า · โกดังเก็บของเพื่อเคลื่อนย้าย · ลานขนถ่ายสินค้า · ห้องควบคุม	200	100
ห้องเก็บวัตถุดิบ	100	50
ทางเดิน บันได ทางเข้าห้องโถง (ภายในอาคาร)	100	50
ลานจอดรถ ทางเดิน บันได (ภายนอกอาคาร)	50	25

ค่าตามลักษณะงานที่ใช้สายตา — วัดที่ชิ้นงานหรือจุดทำงานจริง

ลักษณะงาน	ตัวอย่าง	ลักซ์
งานหยาบ	ประกอบ/นับ/ตรวจของชิ้นใหญ่ · ตีเหล็ก เชื่อมเหล็ก	200–300
งานละเอียดเล็กน้อย (ชิ้นงานปานกลาง)	—	300–400
งานละเอียดเล็กน้อย (ชิ้นงาน ≥125 ไมครอน)	งานประกอบรถยนต์และตัวถัง · งานสำนักงาน	400–500
งานละเอียดปานกลาง	พ่นสี · ขัดตกแต่งละเอียด · ตรวจขั้นสุดท้ายโรงผลิตรถยนต์	500–600
งานละเอียดสูง	—	700–1,200

วัดที่ระดับไหน: พื้นที่ทั่วไปและบริเวณการผลิต วัดในแนวระนาบ สูงจากพื้น 75 เซนติเมตร
ส่วนจุดที่ใช้สายตาทำงาน ให้วัดที่ชิ้นงานจริง
(ข้อกำหนดเรื่องวิธีวัดอยู่ในประกาศคนละฉบับ คือ ประกาศกรมสวัสดิการฯ เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการตรวจวัดฯ พ.ศ. 2561 ข้อ 9)

สูตรคำนวณจำนวนโคมไฮเบย์ และกับดักที่ทำให้ผิดทั้งผัง

วิธีที่ใช้ประมาณจำนวนโคมเรียกว่า Lumen Method

สูตรย่อที่เห็นทั่วไป ทำให้ซื้อโคมน้อยกว่าที่ต้องใช้

สูตรที่เจอบ่อยที่สุดคือ จำนวนโคม = (พื้นที่ × ลักซ์) ÷ ลูเมนต่อโคม
สูตรนี้ให้ค่าต่ำกว่าความจริงมาก เพราะไม่ได้เผื่อ 2 อย่างที่เกิดขึ้นจริงเสมอ คือ
แสงที่ถูกผนัง เพดาน และชั้นวางของดูดกลืนไป (UF) กับแสงที่ลดลงตามเวลาจากฝุ่นและ LED เสื่อม (MF)

วิธีคำนวณ	ได้กี่โคม	ผลที่เกิดขึ้นจริงในโรงงาน
สูตรย่อ ไม่เผื่อค่าใดเลย	13 โคม	🔴 ได้จริงราว 142 ลักซ์ = 47% ของเป้า — ตกเกณฑ์กฎหมายตั้งแต่วันติดตั้ง
เผื่อ UF 0.65 และ MF 0.70	28 โคม	🟢 ได้ราว 306 ลักซ์ ตามที่ต้องการ และยังพอเมื่อโคมเริ่มเสื่อม

โจทย์เดียวกันทั้งสองแถว: 1,000 ตร.ม. · เป้า 300 ลักซ์ · โคม 24,000 ลูเมน

สูตร	ความหมาย
N = (E × A) / (Φ × UF × MF)	N = จำนวนโคม · E = ลักซ์ที่ต้องการ · A = พื้นที่ (ตร.ม.) · Φ = ลูเมนต่อโคม
K = (L × W) / ((L + W) × Hm)	K = Room Index · L,W = ยาว,กว้าง · Hm = ระยะจากโคมถึงระนาบทำงาน

UF และ MF คืออะไร และทำไมห้ามเชื่อค่ากลาง

UF (Utilization Factor) = สัดส่วนแสงที่ออกจากโคมแล้วตกถึงระนาบทำงานจริง
UF ไม่ใช่ค่าประจำชนิดโคม แต่อ่านจากตาราง UF ของโคมรุ่นนั้นๆ ซึ่งได้จากการวัด photometric
ขึ้นกับการกระจายแสงของโคม · Room Index · และค่าสะท้อนของเพดาน ผนัง พื้น

MF (Maintenance Factor) = ตัวเผื่อว่าแสงจะลดลงตามเวลา ทั้งจากฝุ่นเกาะโคมและจาก LED เสื่อม
ค่านี้สำคัญเพราะกฎหมายวัดตอนตรวจจริง ไม่ได้วัดตอนโคมใหม่

ส่วนประกอบที่มีตารางอ้างอิงชัดเจนคือ LMF (ฝุ่นเกาะโคม) จาก CIE 097:2005 Table 3.4

ชนิดโคม	โรงงานทั่วไป/โกดัง (ล้างทุก 2 ปี)	งานฝุ่นเยอะ เชื่อม ขัด หล่อ งานไม้ (ค่านี้คิดที่รอบล้าง 2 ปีเช่นกัน — CIE แนะนำให้ล้างปีละครั้ง)
โคมปิดกันฝุ่น IP5X ขึ้นไป (UFO IP65)	0.86	0.81
โคมเปิดระบายอากาศ (โคมไฮเบย์แบบรีเฟลกเตอร์ IP20)	0.80	0.75
โคมปิดไม่ระบายอากาศ	0.69	0.59

ค่าที่บทความนี้ใช้ และเหตุผล — ประกาศให้ตรวจได้:

• UF = 0.65 — ค่าตั้งต้นสำหรับโคมแสงตรง ที่ Room Index ≈ 2 ในโรงงานหลังคาเหล็กเปลือย (ค่าสะท้อนต่ำ)
  ต้องขอตาราง UF หรือไฟล์ IES ของโคมรุ่นที่จะใช้จริงจากผู้ผลิตเพื่อยืนยัน
• MF = 0.70 — มาจาก LMF 0.86 (CIE 097 โคม IP65 โรงงานทั่วไป ล้างทุก 2 ปี) คูณกับตัวประกอบอื่นแล้วปัดลงเพื่อความปลอดภัย
  ถ้าโรงงานฝุ่นเยอะ หรือไม่ได้ล้างโคมสม่ำเสมอ ให้ลดลงเหลือ 0.60 หรือต่ำกว่า

อย่าใช้ MF = 0.8 ลอยๆ ตัวเลขนั้นเป็นค่าสมัยหลอด HID ในอาคารสะอาด ใช้กับโรงงานไทยแล้วจะได้แสงไม่พอจริง

ตัวอย่างคำนวณจริง — โรงงาน 50 × 20 เมตร เพดานสูง 8 เมตร

โจทย์: โรงงาน 1,000 ตารางเมตร (50 × 20 ม.) เพดาน 8 เมตร โซนกระบวนการผลิต เป้าหมาย 300 ลักซ์เฉลี่ย

ขั้น	คำนวณ	ได้
1. ระยะโคมเหนือระนาบทำงาน	Hm = 8.00 − 0.75	7.25 ม.
2. Room Index	K = (50 × 20) / ((50 + 20) × 7.25) = 1,000 / 507.5	1.97 ≈ 2.0
3. เลือกค่าตั้งต้น	UF = 0.65 · MF = 0.70	UF × MF = 0.455
4. จำนวนโคม (ใช้โคม 24,000 ลูเมน)	N = (300 × 1,000) / (24,000 × 0.455) = 300,000 / 10,920	27.5 → 28 โคม
5. ตรวจย้อนกลับ	E = (28 × 24,000 × 0.455) / 1,000	306 ลักซ์ (ถึงเป้าค่าเฉลี่ย — ยังไม่ได้ตรวจจุดต่ำสุด)
6. ผังวาง 7 แถว × 4 คอลัมน์	ตามยาว 50 ÷ 7 = 7.14 ม. · ตามกว้าง 20 ÷ 4 = 5.00 ม.	ห่างผนัง 3.57 / 2.50 ม.
7. โหลดไฟฟ้า	28 × 200 วัตต์	5.6 kW = 5.6 วัตต์/ตร.ม.

โคมไฟไฮเบย์ LED 200W รุ่นไหนใช้กี่ตัว — เทียบด้วยโจทย์เดียวกัน

นี่คือเหตุผลที่ “กี่วัตต์” ตอบไม่ได้ — โคม 200 วัตต์เท่ากันหมด แต่ใช้จำนวนไม่เท่ากัน
เพราะให้ลูเมนต่างกัน ตัวเลขทั้งหมดคำนวณจากโจทย์เดียวกัน (1,000 ตร.ม. · 300 ลักซ์ · UF 0.65 · MF 0.70)

รุ่น (200 วัตต์)	ลูเมน	lm/W	IP	มุมกระจาย	ต้องใช้	โหลดไฟ
Philips BY239P G2	26,000	130	IP65	ลำแสงกว้าง (เอกสารผู้ผลิตไม่ระบุองศา)	26 โคม	5.2 kW
LIGHTO Highbay ECO	24,000	120	IP20	120°	28 โคม	5.6 kW
RICHLED Highbay Plus	22,000	110	—	เลือกได้ 90° / 120°	30 โคม	6.0 kW
LIGHTO UFO NERO	20,000	100	IP65	90°	33 โคม	6.6 kW

ทั้ง 4 รุ่นข้างบนเป็นแค่ตัวอย่าง — ดูรุ่นทั้งหมดได้ที่หน้า
โคมไฟไฮเบย์ LED ทุกรุ่น
หรือเจาะเฉพาะกำลังไฟที่ใช้บ่อยที่สุดกับเพดาน 8 เมตร คือ
โคมไฮเบย์ LED 150W และ
โคมไฮเบย์ LED 200W

ต่างกัน 7 โคม ระหว่างตัวบนสุดกับล่างสุด สำหรับงานเดียวกัน
นี่คือส่วนที่การเทียบด้วยราคาต่อดวงอย่างเดียวมองไม่เห็น เพราะโคมที่ถูกกว่าต่อดวงอาจต้องใช้มากกว่า
บวกค่าติดตั้ง ค่าสายไฟ และค่าไฟรายเดือนที่สูงกว่าตลอดอายุการใช้งาน

ตารางนี้ไม่ได้บอกอะไรบ้าง

เราวางตัวเลขตามที่เป็นจริง ไม่ได้จัดให้แบรนด์ของเราชนะ — แต่มี 3 อย่างที่ตารางบอกไม่ได้
และเป็นเรื่องที่กระทบงานโครงการมากกว่าจำนวนโคม 2 ตัว:

• 🕐 ของพร้อมส่งหรือต้องสั่ง — ข้อนี้กระทบกำหนดส่งมอบตรงที่สุด
  LIGHTO เป็นแบรนด์ของเราเอง เราถือสต็อกไว้ เช็คของได้ทันทีว่ามีกี่ตัว
  ส่วนแบรนด์อื่นที่เราจัดจำหน่าย เราสั่งเข้ามาตามออเดอร์ จึงต้องเผื่อเวลาสั่งของ
  งานโครงการที่มีกำหนดส่งมอบ ให้แจ้งวันที่ต้องใช้มาด้วย เราเช็คของให้ก่อนเสนอราคา
  จะได้ไม่ไปติดตอนสั่งจริง
• 🔧 เคลมง่ายแค่ไหน ตอนเสียปีที่ 3 — LIGHTO เป็นแบรนด์เราเอง ดูแลการรับประกันเองได้
  ไม่ต้องส่งเรื่องผ่านตัวแทนหลายทอด · แบรนด์อื่นเราดูแลให้เหมือนกัน แต่เงื่อนไขเป็นของผู้ผลิต
• 🔁 อีก 3 ปีมีของรุ่นเดิมให้เปลี่ยนไหม — เปลี่ยนโคมเสีย 2 ตัวแล้วได้คนละรุ่น
  คนละอุณหภูมิสี ทั้งโรงงานจะเห็นความต่างทันที · ของที่มีสต็อกต่อเนื่องได้เปรียบข้อนี้

เราขายทุกแบรนด์ในตารางนี้ — บอกโจทย์มาพร้อมวันที่ต้องใช้
เราเสนอให้ทั้งทางที่ประหยัดจำนวนโคมที่สุด และทางที่ได้ของทันกำหนด แล้วให้คุณเลือกเอง

เรื่องค่า IP ที่ต้องดูก่อนตัดสินใจ

เลือกค่า IP ผิดคือความผิดพลาดที่แพงที่สุดในงานนี้ เพราะโคมเสี่ยงเสียก่อนอายุที่ผู้ผลิตระบุ
และการเปลี่ยนโคมที่ความสูง 8 เมตรต้องใช้รถกระเช้าทุกครั้ง
ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่ได้อยู่ในใบเสนอราคาตอนซื้อ

เพดาน 8 เมตร ใช้โคมไฮเบย์ 150W ได้ไหม ต้องใช้กี่ตัว

ได้ครับ แต่ต้องใช้จำนวนมากกว่า และนี่คือจุดที่การเทียบด้วยราคาต่อดวงมองไม่เห็น
ใช้โจทย์เดิมทุกอย่าง (1,000 ตร.ม. · 300 ลักซ์ · UF 0.65 · MF 0.70) กับ
โคมไฮเบย์ LED 150W รุ่น LIGHTO Highbay ECO ที่ให้ 18,000 ลูเมน

ใช้โคม	คำนวณ	จำนวนที่ต้องใช้	ผังวาง	โหลดไฟ
200 วัตต์ (24,000 ลูเมน)	300,000 ÷ (24,000 × 0.455)	28 โคม	7 × 4 (7.14 × 5.00 ม.)	5.6 kW
150 วัตต์ (18,000 ลูเมน)	300,000 ÷ (18,000 × 0.455)	37 โคม → ใช้ 40 (ผัง 9×4 = 36 ตัว ได้ 295 ลักซ์ ตกเป้า จึงขึ้นเป็น 10×4)	10 × 4 (5.00 × 5.00 ม.)	6.0 kW

เพดานสูงเท่านี้ คนนิยมใช้กี่วัตต์

ตารางนี้ไม่ใช่คำตอบ — เป็นแค่จุดตั้งต้นเพื่อแคบตัวเลือกให้เหลือไม่กี่รุ่นก่อนคำนวณจริง
เพราะยิ่งเพดานสูง แสงยิ่งกระจายก่อนถึงพื้น จึงต้องใช้กำลังไฟมากขึ้นต่อจุด หรือวางโคมถี่ขึ้น
ตัวเลขสุดท้ายยังต้องมาจากลูเมนและการคำนวณตามหัวข้อข้างบนเสมอ

ความสูงติดตั้งโดยประมาณ	กำลังไฟที่นิยมใช้	ตัวอย่างพื้นที่
3–5 เมตร	50W · 80W	โรงจอดรถ · โกดังเล็ก · ห้องเครื่อง
5–7 เมตร	100W	โกดังขนาดกลาง · คลังสินค้าชั้นวางไม่สูง
6–8 เมตร	150W	โรงงานและคลังสินค้าทั่วไป — พบมากที่สุดในไทย
8–10 เมตร	200W	โรงงานเพดานสูง · ชั้นวางสูง · โรงซ่อมเครื่องจักร ← ตัวอย่างในหน้านี้
9–11 เมตร	250W	อาคารเพดานสูงที่ต้องการแสงมากต่อจุด
10–12 เมตร	300W	โรงงานขนาดใหญ่ · คลังสินค้าสูง
12–15 เมตร	400W	อาคารอุตสาหกรรมเพดานสูงมาก

สังเกตว่า 8 เมตรคาบเกี่ยว 2 ช่วง — ใช้ได้ทั้ง 150W และ 200W ซึ่งตรงกับที่คำนวณไว้ข้างบน
(150W ใช้ 40 ตัว · 200W ใช้ 28 ตัว) ความสูงบอกได้แค่ว่าควรดูรุ่นไหนก่อน ไม่ได้บอกว่าต้องใช้กี่ตัว

ติดโคมไฮเบย์ห่างกันกี่เมตร ถึงจะไม่เป็นหย่อม

ค่าที่ใช้ตัดสินเรียกว่า SHR (Spacing to Height Ratio)

SHR = ระยะห่างระหว่างจุดศูนย์กลางโคม ÷ Hm — หารด้วยระยะโคมเหนือระนาบทำงาน ไม่ใช่หารความสูงเพดาน

จากตัวอย่างข้างบน ผัง 7 × 4 ที่ Hm = 7.25 ม. ได้:

• ตามยาว 7.14 ม. → SHR = 7.14 ÷ 7.25 ≈ 0.98
• ตามกว้าง 5.00 ม. → SHR = 5.00 ÷ 7.25 ≈ 0.69

ต้องพูดตรงๆ ว่า: ระยะห่างสูงสุดที่วางได้โดยแสงยังสม่ำเสมอ เรียกว่า SHRmax
และมันเป็นค่าเฉพาะของโคมแต่ละรุ่น ที่ระบุอยู่ในเอกสาร photometric ของรุ่นนั้น
ไม่มีตัวเลขกลางที่ใช้ได้กับทุกโคม และไม่ได้ผูกกับมุมกระจายแสงแบบตายตัว —
โคม 120° สองรุ่นมี SHRmax ไม่เท่ากันได้

ถ้าเจอเว็บที่บอกว่า “มุม 120° ให้วางห่าง 1.3–1.5 เท่าของความสูง” ให้ระวัง เพราะเป็นค่าที่ไม่มีมาตรฐานรองรับ
วิธีที่ถูกคือขอ SHRmax จากผู้ผลิตของรุ่นที่จะใช้จริง แล้วเทียบกับ SHR ในผังของคุณ

5 ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยที่สุดหน้างาน

1. เอาความสูงเพดานไปหาร SHR — ต้องใช้ Hm (ลบระนาบทำงาน 0.75 ม. ออกก่อน) ไม่งั้นวางโคมห่างเกินจริง
2. คิดว่าผ่านค่าเฉลี่ยแล้วผ่านกฎหมาย — กฎหมายบังคับทั้งค่าเฉลี่ยและจุดต่ำสุด มุมห้องมักตกเกณฑ์
3. ใช้ MF 0.8 หรือไม่ใส่ MF เลย — ปีแรกสว่างพอ ปีที่สามวัดแล้วไม่ผ่าน
4. เลือก IP20 เพราะถูกกว่า ทั้งที่หน้างานมีฝุ่นหนาหรือความชื้น —
   IP20 ออกแบบมาสำหรับพื้นที่ในร่มที่แห้งและสะอาดเท่านั้น ใช้ผิดที่คือเสี่ยงเสียก่อนอายุที่ระบุ
   และการเปลี่ยนที่ความสูง 8 เมตรต้องบวกค่ารถกระเช้าทุกครั้ง
5. เทียบโคมด้วยวัตต์ — ต้องเทียบด้วยลูเมนและ lm/W เพราะวัตต์บอกแค่ค่าไฟ ไม่ได้บอกความสว่าง

สิ่งที่การคำนวณแบบนี้ทำให้คุณไม่ได้

เราขอบอกข้อจำกัดตรงๆ ดีกว่าให้คุณเอาไปใช้ผิดแล้วเสียหาย

ส่งขนาดโรงงานมา เราออกแบบแสงสว่างและคำนวณจำนวนโคมให้ฟรี

อ่านต่อ: มอก.1955-2551 คืออะไร ทำไมโคมไฟ LED ควรมีมาตรฐานนี้
— สำคัญมากถ้าเป็นงานราชการหรืองานที่ต้องยื่นเอกสารจัดซื้อ

แหล่งอ้างอิง

• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง มาตรฐานความเข้มของแสงสว่าง — ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนพิเศษ 39 ง (21 กุมภาพันธ์ 2561)
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการตรวจวัดและวิเคราะห์สภาวะการทำงานฯ พ.ศ. 2561 ข้อ 9 (ระดับการวัด 75 ซม.)
• CIE 097:2005 — Luminaire Maintenance Factor Determination Tables (Table 3.4)
• ค่าลูเมนของสินค้าอ้างจากหน้าสินค้าบน swclighting.com และเอกสารผู้ผลิต (Signify สำหรับ Philips BY239P G2)