มอก. 1955-2551 คือมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมชื่อเต็มว่า “บริภัณฑ์ส่องสว่างและบริภัณฑ์ที่คล้ายกัน : ขีดจำกัดสัญญาณรบกวนวิทยุ” เป็น มาตรฐานบังคับ ที่โคมไฟและอุปกรณ์ส่องสว่างซึ่งจำหน่ายในประเทศไทยต้องผ่าน โดยเริ่มบังคับใช้ตั้งแต่ 19 มิถุนายน 2554
บทความนี้อธิบายว่ามาตรฐานนี้ควบคุมอะไร ไม่ได้ควบคุมอะไร และเวลาซื้อโคมไฟสำหรับโรงงานหรืองานโครงการ ควรดูมาตรฐานเล่มไหนประกอบบ้าง พร้อมจุดที่คนเข้าใจผิดกันบ่อยที่สุด
มอก. 1955-2551 เป็นมาตรฐานบังคับ — หมายความว่าอย่างไร
มาตรฐาน มอก. แบ่งเป็นสองแบบ คือ มาตรฐานบังคับ กับ มาตรฐานทั่วไป (สมัครใจ)
- มาตรฐานบังคับ — ผู้ผลิตและผู้นำเข้าต้องขอใบอนุญาตก่อนผลิตหรือนำเข้า สินค้าที่ไม่มีใบอนุญาตถือว่าผิดกฎหมาย
- มาตรฐานทั่วไป — ขอการรับรองได้โดยสมัครใจ ไม่มีก็ขายได้ ไม่ผิดกฎหมาย
มอก. 1955-2551 อยู่ในกลุ่ม บังคับ ตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม ฉบับที่ 4018 (พ.ศ. 2552) และเป็น เล่มเดียวในหมวดดวงโคมและอุปกรณ์ส่องสว่างที่เป็นมาตรฐานบังคับ ในปัจจุบัน
ขอบข่ายครอบคลุมถึงอุปกรณ์ส่องสว่างที่ใช้นอกอาคารด้วย เช่น โคมไฟถนนและดวงโคมสาดแสง จึงใช้กับโคมไฟที่ใช้ในงานโรงงานและงานโครงการโดยตรง
มอก. 1955-2551 ควบคุมอะไร และไม่ได้ควบคุมอะไร
จุดนี้สำคัญที่สุดและเป็นจุดที่เข้าใจผิดกันมากที่สุด
| มาตรฐานนี้ควบคุม | มาตรฐานนี้ ไม่ได้ ควบคุม |
|---|---|
| การปล่อยสัญญาณรบกวนวิทยุจากตัวโคมไฟ ทั้งที่แผ่ออกทางอากาศและที่ไหลย้อนเข้าสายไฟ | ความปลอดภัยทางไฟฟ้าและความร้อนของดวงโคม |
| ระดับการรบกวนที่โคมไฟจะก่อให้กับอุปกรณ์อื่นในบริเวณเดียวกัน | ค่าความสว่าง (ลูเมน) · ประสิทธิภาพ (lm/W) · อุณหภูมิสี |
| — | อายุการใช้งาน · ค่ากันน้ำกันฝุ่น (IP) · ค่ากันแรงกระแทก (IK) |
พูดให้ตรงคือ โคมไฟที่มี มอก. 1955-2551 แปลว่า “ผ่านการทดสอบว่าไม่ปล่อยคลื่นรบกวนเกินกำหนด” ไม่ได้แปลว่าสว่างกว่า ทนกว่า หรือปลอดภัยกว่า เพราะมาตรฐานเล่มนี้ไม่ได้วัดเรื่องเหล่านั้นเลย
ประโยชน์ที่ได้จริงคือ ลดโอกาสที่โคมไฟจำนวนมากในโรงงานจะไปรบกวนการทำงานของเครื่องจักร ระบบควบคุม เซ็นเซอร์ หรือวิทยุสื่อสารในพื้นที่ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้จริงเมื่อติดตั้งโคมราคาถูกที่ไม่ผ่านการทดสอบจำนวนหลายสิบดวงพร้อมกัน
EMC ไม่ได้มีแค่ มอก. 1955
คำว่า EMC (ความเข้ากันได้ทางแม่เหล็กไฟฟ้า) เต็มรูปแบบมีสามด้าน มอก. 1955-2551 ครอบคลุมเพียงด้านเดียว
| ด้านของ EMC | มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง | สถานะ |
|---|---|---|
| การปล่อยสัญญาณรบกวนวิทยุ | มอก. 1955-2551 | บังคับ |
| ภูมิคุ้มกันต่อสัญญาณรบกวนจากภายนอก | มอก. 1455-2562 | ทั่วไป |
| ฮาร์มอนิกและฟลิกเกอร์ในระบบไฟ | มอก. 61000 เล่ม 3(2)-2565 · เล่ม 3(3)-2566 | ทั่วไป |
แล้ว มอก. 902 คืออะไร
มอก. 902 คือชุดมาตรฐาน “ดวงโคมไฟฟ้า” เทียบเท่าอนุกรมมาตรฐานสากล IEC 60598 ซึ่งเป็นเรื่อง ความปลอดภัยของตัวดวงโคม โดยตรง
ข้อควรระวัง: มอก. 902 แบ่งเป็นหลายเล่ม แต่ละเล่มมีปีของตัวเอง จึงต้องอ้างเป็นเล่มเสมอ การเขียนว่า “มอก. 902-25xx” เฉย ๆ โดยไม่ระบุเล่มนั้นไม่ถูกต้อง และ ทุกเล่มเป็นมาตรฐานทั่วไป ไม่ใช่มาตรฐานบังคับ
| เล่ม | ใช้กับ |
|---|---|
| มอก. 902 เล่ม 1-2563 | ข้อกำหนดทั่วไปและการทดสอบ (ใช้ร่วมกับทุกเล่ม) |
| มอก. 902 เล่ม 2(1)-2563 | ดวงโคมติดประจำที่สำหรับจุดประสงค์ทั่วไป — เล่มที่ใกล้เคียงโคมไฮเบย์มากที่สุด |
| มอก. 902 เล่ม 2(3)-2557 | ดวงโคมสำหรับให้แสงสว่างบนถนน |
| มอก. 902 เล่ม 2(5)-2563 | ดวงโคมสาดแสง (ฟลัดไลท์/สปอร์ตไลท์) |
| มอก. 902 เล่ม 2(22)-2560 | ดวงโคมไฟฉุกเฉิน |
โคมไฟถนน LED สำหรับงานราชการ ต้องมี มอก. อะไรบ้าง
กรมทางหลวงมีเอกสาร “แนวทางปฏิบัติสำหรับงานออกแบบและติดตั้งไฟฟ้าแสงสว่างบนทางหลวง ชนิดโคมไฟแอลอีดี” ซึ่งระบุไว้ชัดว่าโคมไฟถนน LED ต้องได้รับการรับรอง มอก. 1955 ซึ่งเป็นมาตรฐานบังคับ ร่วมกับมาตรฐานทั่วไปอื่น ๆ ที่เหมาะสม
| มาตรฐาน | เรื่อง | สถานะ |
|---|---|---|
| มอก. 1955-2551 | ขีดจำกัดสัญญาณรบกวนวิทยุ | บังคับ |
| มอก. 902 เล่ม 1-2563 · เล่ม 2(3)-2557 | ความปลอดภัยดวงโคม / ดวงโคมบนถนน | ทั่วไป |
| มอก. 2954-2562 | ข้อแนะนำการให้แสงสว่างบนถนน (ระดับชั้นแสงสว่าง) | ทั่วไป |
| มอก. 513-2553 · มอก. 62262-2566 | ระดับการป้องกัน IP · IK | ทั่วไป |
| มอก. 2782-2564 · มอก. 3002-2562 · มอก. 3499-2565 | มอดูล LED และอุปกรณ์ขับหลอด | ทั่วไป |
| มอก. 2316-2549 | เสาเหล็กกล้าเคลือบสังกะสีสำหรับไฟฟ้าแสงสว่าง | ทั่วไป |
นอกจากมาตรฐานแล้ว เอกสารยังกำหนดให้โคมไฟถนนต้องเป็นสินค้าที่ผลิตในประเทศไทย (Made in Thailand) และผู้ผลิตต้องได้รับการรับรองระบบบริหารคุณภาพ ISO 9001 ด้วย
ดูสินค้าได้ที่หมวด โคมไฟถนน LED และ โคมไฟโซล่าเซลล์
โคมไฮเบย์และโคมไฟโรงงาน มี มอก. เฉพาะไหม
ไม่มี — ปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีมาตรฐาน มอก. ที่กำหนดขึ้นเฉพาะสำหรับโคมไฮเบย์หรือโคมไฟโรงงาน โคมกลุ่มนี้จึงอ้างอิงมาตรฐานทั่วไปแทน
- มอก. 1955-2551 — สัญญาณรบกวนวิทยุ (บังคับ)
- มอก. 902 เล่ม 1-2563 และ เล่ม 2(1)-2563 — ความปลอดภัยดวงโคม (ทั่วไป)
- มอก. 2624 เล่ม 2(1)-2565 — สมรรถนะดวงโคม LED เช่น ลูเมน ประสิทธิภาพ อุณหภูมิสี อายุการใช้งาน (ทั่วไป)
ถ้าผู้ขายบอกว่า “โคมไฮเบย์รุ่นนี้มี มอก. ของโคมไฮเบย์โดยเฉพาะ” ให้ขอเลข มอก. มาตรวจสอบทันที เพราะมาตรฐานลักษณะนั้นยังไม่มีอยู่จริง
ดูสินค้าได้ที่หมวด โคมไฮเบย์ LED และ โคมไฟสปอร์ตไลท์ — หากต้องการทราบว่าพื้นที่ของคุณควรใช้กี่ดวง อ่าน วิธีคำนวณจำนวนโคมไฟโรงงาน
หลอด LED กับ ดวงโคม LED ใช้มาตรฐานคนละเล่ม
อีกจุดที่สับสนกันบ่อย คือการเอามาตรฐานของ “หลอด” ไปอ้างกับ “ดวงโคม”
| ประเภทสินค้า | มาตรฐานบังคับ |
|---|---|
| ดวงโคม LED สำเร็จรูป (ไฮเบย์ · สปอร์ตไลท์ · โคมถนน · โคมพาแนล) | มอก. 1955-2551 เท่านั้น |
| หลอด LED มีบัลลาสต์ในตัว (หลอดเกลียว/หลอดปิงปอง) | มอก. 2780-2562 — ความปลอดภัย |
| หลอด LED ขั้วคู่ G5/G13 ที่ใช้แทนหลอดฟลูออเรสเซนต์ | มอก. 2779-2562 — ความปลอดภัย |
มาตรฐานหลอดสองเล่มหลังเริ่มบังคับใช้ตั้งแต่ 29 มีนาคม 2565 และใช้กับ หลอด LED เท่านั้น นำไปอ้างกับดวงโคมสำเร็จรูปไม่ได้
7 เรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อยเกี่ยวกับ มอก. โคมไฟ LED
| ที่มักเข้าใจกัน | ข้อเท็จจริง |
|---|---|
| มอก. 1955 คือมาตรฐานความปลอดภัยโคมไฟ | ไม่ใช่ — เป็นเรื่องขีดจำกัดสัญญาณรบกวนวิทยุ ไม่ได้ทดสอบความปลอดภัยไฟฟ้าหรือความร้อน |
| มอก. 902 เป็นมาตรฐานบังคับ | ไม่ใช่ — ทุกเล่มเป็นมาตรฐานทั่วไป (สมัครใจ) |
| เขียน “มอก. 902-2532” หรือ “มอก. 902-2560” | ต้องระบุ เล่ม เสมอ เช่น มอก. 902 เล่ม 1-2563 |
| เอา มอก. 2779 / 2780 ไปอ้างกับโคมไฮเบย์ | ผิดขอบข่าย — สองเล่มนั้นคุมเฉพาะหลอด ไม่ใช่ดวงโคม |
| เขียนเลขเป็น “มอก. 1995-2551” | เลขที่ถูกคือ 1955 — สลับตัวเลขกันบ่อยมาก |
| มี มอก. แปลว่าสว่างกว่าและทนกว่า | คนละเรื่องกัน — ความสว่างและอายุการใช้งานดูที่ลูเมน ค่า lm/W และ L70 |
| เขียนว่า “ผ่าน มอก.” ลอย ๆ ไม่ระบุเลข | ตรวจสอบไม่ได้ ควรระบุเลข มอก. และเลขใบอนุญาตเสมอ |
วิธีตรวจสอบว่าสินค้ามี มอก. จริงหรือไม่
- ขอเลข มอก. และเลขใบอนุญาต จากผู้ขาย — ไม่ใช่แค่รูปเครื่องหมาย มอก. บนกล่อง
- ตรวจกับฐานข้อมูลใบอนุญาตของ สมอ. ที่เปิดให้ค้นสาธารณะทางเว็บไซต์ สมอ. (tisi.go.th) โดยค้นจากชื่อผู้ผลิตหรือเลขใบอนุญาต
- ตรวจว่าขอบข่ายตรงกับสินค้าจริง — ใบอนุญาตของหลอดใช้กับดวงโคมไม่ได้ และในทางกลับกันก็เช่นกัน
- ขอสเปกชีตประกอบ — ค่าลูเมน ค่า lm/W ค่า IP และอายุแบบ L70 เป็นตัวเลขคนละชุดกับ มอก. ต้องดูควบคู่กัน
สรุป
มอก. 1955-2551 เป็น มาตรฐานบังคับเพียงเล่มเดียวของดวงโคมไฟฟ้าในประเทศไทย และเป็นเรื่องการควบคุมสัญญาณรบกวนวิทยุ ไม่ใช่มาตรฐานด้านความปลอดภัยหรือความสว่าง
เวลาเลือกโคมไฟสำหรับโรงงานหรืองานโครงการ จึงควรดู สามอย่างคู่กัน คือ (1) มอก. 1955-2551 ที่เป็นข้อบังคับตามกฎหมาย (2) มาตรฐานความปลอดภัยดวงโคมชุด มอก. 902 ตามเล่มที่ตรงกับประเภทโคม และ (3) ตัวเลขสมรรถนะจริงจากสเปกชีต ได้แก่ ลูเมน ค่า lm/W ค่า IP และอายุการใช้งานแบบ L70
สินค้าที่จำหน่ายโดย SWC Lighting ระบุการรับรอง มอก. 1955-2551 ไว้ในหน้าสินค้าที่เกี่ยวข้อง และเราสามารถจัดเตรียมเอกสารประกอบสำหรับงานโครงการและงานราชการให้ได้
ต้องการเอกสารมาตรฐานประกอบการเสนอราคา? ทีมงาน SWC Lighting ช่วยตรวจสอบว่าสเปกที่ต้องการตรงกับมาตรฐานเล่มใด พร้อมจัดทำใบเสนอราคาและเอกสารประกอบงานโครงการ โทร 062-259-5635 (คุณจี) · 098-902-8382 (คุณนิว) จันทร์–เสาร์ 08:30–17:30 หรือสั่งซื้อผ่าน LINE @swclighting
